Bahçeye Ağaç Dikme ve Bakımı

Bahçemin en dip köşesinde altı yıl boyunca inatla meyve vermeyen bir kayısı ağacı vardı. Her ilkbahar çiçek açardı, her yaz iki üç meyve verip pes ederdi. Sorunun gübrede olduğunu düşünüp yıllarca uğraştım; meğer sorun ağacın yerindeymiş. Kuzey duvarının dibine dikmiştim, öğleden sonra iki saatten fazla güneş almıyordu ve tam da suyun biriktiği çukurdaydı. Sonunda söküp taşıdım, ama beş yılımı kaybetmiştim.

Bu yüzden her meyve ağacı dikim rehberi okumasında ilk baktığım şey lokasyon bölümüdür. Çünkü toprağı düzeltebilirsiniz, sulamayı ayarlayabilirsiniz, budamayı öğrenebilirsiniz; ama yanlış yere dikilmiş bir ağacı düzeltmenin tek yolu onu söküp yeniden dikmektir ve bu, geçen zamanı geri getirmez.

Asıl sorun: Ağacı bugüne göre değil, on yıl sonrasına göre dikmek

Fidanı elinize aldığınızda 80 santimlik bir çubuktur. Kafanızda da o boyuta göre bir yer ayırırsınız. Oysa yarı bodur bir elma on yılda 3,5-4 metreye, çöğür anaçlı bir ceviz ise ev boyuna ulaşır. Ben ilk yıllarımda iki fidanı iki metre arayla dikmiştim; beşinci yılda dalları birbirine girdi, ikisi de gölgede kaldı, ikisi de zayıf meyve verdi.

Dikim öncesi kendime sorduğum dört soru şu:

• Kaç saat doğrudan güneş alıyor? Meyve ağaçlarının neredeyse tamamı günde en az 6 saat doğrudan güneş ister. Bahçenizin ışık haritasını çıkarmadıysanız, güneş ve ışık koşullarını değerlendirme konusuna bir göz atmadan çukur kazmayın.
• Yağmurdan sonra burada su birikiyor mu? Bir gün sonra hâlâ çamursa, orası kök çürüklüğü fabrikasıdır.
• Olgun tacın yarıçapı kadar boşluk var mı? Duvara, çite, kanalizasyon hattına ve komşu ağaca olan mesafeyi ölçün.
• Soğuk hava buraya çöküyor mu? Bahçenin en alçak noktası, ilkbahar geç donlarının çiçekleri vurduğu yerdir. Kayısı ve erik gibi erken çiçeklenenleri oraya dikmeyin.

Konum seçeneklerini karşılaştıralım

Kendi bahçemde denediğim ve komşularımda gözlemlediğim tipik yerleşimler şöyle:

Küçük alanlar için bahçe tasarımı yaklaşımıyla düşünüyorsanız, bodur anaçlı fidanlar ve espalye (duvara yaslanmış düzlem) terbiye sistemi işinizi görür. Ben 4 metrelik bir duvara üç bodur elmayı espalye olarak yerleştirdim; toplam kapladıkları alan yarım metre genişliğinde.

Çukur ve dikim: gereğinden fazla özenmeyin

Yıllarca "büyük çukur kaz, dibine gübre koy" tavsiyesine uydum. Sonra fark ettim ki, kompostla zenginleştirilmiş dar bir çukur, kökün dışarı çıkmasını engelleyen bir saksı gibi davranıyor. Kök konfor alanından ayrılmıyor, ağaç bodur kalıyor.

Şimdi uyguladığım yöntem:

1. Çukuru kök yayılımının iki katı genişlikte, ama sadece kök derinliğinde kazıyorum. Derin çukur, zamanla oturur ve ağaç aşağı kayar.
2. Çukur duvarlarını çapayla çiziyorum; kürek parlak, sıkışmış bir yüzey bırakırsa kök o duvarı aşamıyor.
3. Çıkan toprağı geri dolduruyorum. Toprak çok kötüyse tüm dikim alanını genişçe ıslah ediyorum, sadece çukuru değil. Toprak yapısını nasıl değerlendireceğiniz ayrı bir konu ve dikimden önce halledilmesi gereken bir iş.
4. Aşı noktası toprak seviyesinin 8-10 cm üstünde kalacak. Bunu gözle tahmin etmiyorum, çukurun üstüne düz bir sopa koyup ölçüyorum. Aşı gömülürse üst çeşit kendi kökünü salar ve bodurluk özelliği kaybolur.
5. Toprağı ayakla değil, suyla oturtuyorum. Dikimden hemen sonra bol su, boşlukları kapatır.
6. Rüzgârlı yerde eğik kazık çakıp fidanı esnek bağla, sekiz çizerek bağlıyorum. Sıkı bağ gövdeyi boğar.

İlk üç yıl neyi ihmal etmemeli

Dikim sonrası en sık yapılan hata, damla sulama hattını fidanın dibine tek nokta olarak koymak. Kök dışa doğru büyür; sulama noktası taç izdüşümünün kenarına, her yıl biraz daha dışa taşınmalı. Etkili bir sulama sistemi kuruyorsanız ağaçlar için ayarlanabilir bir hat bırakın.

Gövde dibine 10 cm kalınlığında malç se